Uticaj biomedicinske oplodnje na srodstvo

Zoran Ponjavić

Primarni srodnički odnos između roditelja i dece je pojam na kome se gradi celokupno porodično pravo. Na putu je da postane jedina institucija koja garantuje trajnost i kontinuitet porodičnih odnosa, iako se stalno menja. To je posledica društvenih promena, ali i činjenice da je upotreba medicinski potpomognute oplodnje u stalnom porastu. Ona više nije samo medicinski odgovor na prirodnu nemogućnost rađanja već postaje pravo ličnog izbora. Stoga je zanimljivo zapitati se za medicinske, psihološke, socijalne, etičke i pre svega pravne posledice njene upotrebe na srodstvo.

U meri u kojoj upotreba medicinski potpomognute prokreacije omogućava intervenciju jedne ili više trećih strana u procesu rađanja, zakon se mora prilagođavati uzimajući u obzir da dolazi do cepanja genetskih, bioloških i socijalnih podataka koje mogu uticati na dete. Treba ispitati kako pravo odgovara na različita pitanja koja se nameću u vezi sa ovim i utvrditi da li je sistem koji je razvio zakonodavac adekvatan.

Razvoj novih reproduktivnih tehnika je doveo u pitanje model srodstva zasnovan na isključivoj bilateralnosti (svaki pojedinac može imati samo jednog oca i jednu majku, različitog pola) i na ideju da pravno uspostavljeno srodstvo (krvno) treba da bude što bliže prirodi. U radu se ukazuje na ambivalentnu prirodu uticaja novih vidova reprodukcije na uobičajeni model srodstva oslanjajući se kako na trenutno stanje ovih tehnika, tako i na nove još ne priznate vidove čije se uvođenje traži.