Vanbračna zajednica i pravo na porodičnu penziju u bosanskohercegovačkom i uporednom pravu

Emina Hasanagić, Ramajana Demirović

Pravno uređenje zajednice života žene i muškarca izvan braka (vanbračne zajednice) se tradicionalno veže za porodično pravo, kako u domaćem tako i u dijelu uporednog prava. Tako se vanbračna zajednica u smislu porodičnog zakonodavstva smatra porodicom, a uz ispunjenje određenih uslova, proizvodi imovinska i lično-imovinska dejstva (dužnost i pravo međusobnog izdržavanja). Navedeno se često pogrešno percipira kao potpuno izjednačavanje vanbračnih sa bračnim partnerima u svim pravima, pa tako i u kontekstu ostvarivanja prava na porodičnu penziju. Pravo na porodičnu penziju je ustanova socijalnog prava kojoj je cilj materijalno obezbjeđenje članova porodice osiguranika u slučaju njegove smrti. U smislu važećih propisa penzijskog i invalidskog osiguranja, pojam „člana porodice“ ne obuhvata vanbračnog partnera, a u dijelu domaćeg zakonodavstva vanbračni partner može biti titular prava na porodičnu penziju samo izuzetno. Polazeći od međunarodnih i evropskih standarda o ljudskim pravima, evolutivne evropske sudske prakse, savremenih trendova u dijelu uporednog prava i društvene realnosti, autorice u radu preispituju opravdanost i održivost aktuelnih rješenja u oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja koja isključuju vanbračnog partnera iz kruga ovlaštenika na porodičnu penziju i prezentiraju prijedloge de lege ferenda za unapređenje položaja vanbračnih partnera.