Ljudska prava u Bosni i Hercegovini – cinični realizam dejtonskog koncepta

Mirjana Nadaždin Defterdarević

Sistem ljudskih prava u Bosni i Hercegovini, ustanovljen normativnim okvirom Dejtonskog ustava, nastao je u specifičnim okolnostima snažno se oslanjajući na međunarodne instrumente za zaštitu ljudskih prava, posebno na Evropsku konvenciju o ljudskim pravima i osnovnim slobodama. Konvencija je na taj način bila uvedena u potpuno drugačiji društveni, pravni i politički ambijent po svemu različit od onoga u kome je nastala i kome je bila primjerena. Ustavotvorac je standard Konvencije nametnuo za zaštitu ljudskih prava u Bosni i Hercegovini, ali je to učinio nedosljedno, pristajući na politički iznuđeni kompromis koji će taj standard učiniti kontradiktornim i nedjelotvornim. Tripartitna struktura konstitutivnih naroda na kojoj se zasnivaju aktuelna ustavna rješenja u BiH dovela je do diferencijacije u pravima prema kriteriju etniciteta, što za posljedicu ima diskriminatorni efekat prema onima koji toj kategoriji ne pripadaju, ili se na taj način, kroz svoju etničku pripadnost, ne mogu ili ne žele odrediti.

Evropski i univerzalni standard zaštite tako se pretvorio u cinični podsjetnik neuspjeha sa kojim se Bosna i Hercegovina i više od dvije decenije kasnije teško nosi.

Analizom sadržaja i teleološkim metodom istraživanje se posebno fokusira na razloge koji su u realnom društvenom i političkom ambijentu Bosne i Hercegovine onemogućili primjenu preuzetog standarda zaštite ljudskih prava. Zapravo, istražuje koliko njegova primjena (ne)uspijeva da izbjegne relativiziranje i prilagođavanje političkom ambijentu koji odbacuje koncept individualnih prava i sloboda čovjeka i zabranu diskriminacije.