Somatski frazemi sa sastavnicom glave kojima se oslikavaju društveni odnosi i ljudske osobine

Sanja Merzić

Za istraživanje somatskih frazema opredijelili smo se zbog činjenice da u bosanskoj frazeološkoj literaturi postoji relativno mali broj radova, naročito onih koji se bave somatskom frazeologijom. Somatski frazemi predstavljaju značajan jezički segment jer reflektiraju historijska zbivanja, društvene odnose, tradiciju, kulturu, vjerovanja, emocije, kao i mentalno i fizičko stanje čovjeka. Oni uspostavljaju direktnu vezu između društvene stvarnosti i pojedinca, koji se kroz različite oblike djelovanja nastoji integrirati u zajednicu ili u njoj afirmirati vlastiti identitet.

Predmet ovog istraživanja jesu somatski frazemi kojima se oslikavaju društveni odnosi i ljudske osobine, s posebnim fokusom na frazeme koji kao sastavnicu imaju riječ glava. Ovi frazemi čine jednu od najbrojnijih i semantički najzanimljivijih skupina somatskih frazema, budući da glava u simboličkom smislu označava razum, autoritet, identitet, ličnost i društveni položaj.

U radu se najprije razmatraju osnovni pojmovi frazeologije i frazema te njihov odnos prema društvenim aktivnostima, kulturi i tradiciji. Zatim se daje pregled somatskih frazema, s posebnim osvrtom na simboliku i semantičku vrijednost lekseme glava. U završnom dijelu rada analiziraju se odabrani somatski frazemi kojima se izražavaju različiti oblici društvenih odnosa i ljudskih osobina.

Rezultati istraživanja pokazuju da u bosanskom jeziku postoji izrazito bogat fond somatskih frazema sa sastavnicom glave, kojima se na jezičkom planu vjerno oslikavaju društvena zbivanja, međuljudski odnosi, emocionalna stanja, kulturni obrasci i vrijednosni sistemi zajednice.