Ideologizacija i politizacija nasuprot funkcionalnosti obrazovanja

Asim Peco

Da bi se ispravno razumio uzročno-posljedični odnos između ideologizacije, politizacije i funkcionalnosti obrazovanja, neophodno je, barem ukratko, elaborirati pojmove ideologije i politizacije u kontekstu savremenog funkcioniranja obrazovanja. Nakon Francuske revolucije, filozof i teoretičar Antoine de Tracy ideologiju definira kao nauku o idejama (Heydud, 2005). Prema njegovom shvatanju, ovako određena ideologija može imati dvostruko značenje: s jedne strane predstavlja smislenu ideju zasnovanu na istini i znanju, oslobođenu grešaka, predrasuda i mistifikacija, dok se s druge strane ideologija pojavljuje kao primijenjena racionalna osnova u formuliranju pravila društvene organizacije.

Kasniji teoretičari, među kojima su Francis Bacon, René Descartes, John Locke i Thomas Hobbes, dodatno razvijaju pojam ideologije kao svijesti o društvu (Marx, Engels, 1961). Polazeći od navedenih teorijskih određenja, ideologizacija se može posmatrati kao proces iskrivljavanja objektivne stvarnosti. U tom kontekstu, ideologizacija obrazovanja od strane političkih elita nastoji kroz obrazovni sistem i pripadajuću obrazovnu politiku nametnuti određeni obrazac ponašanja u cilju afirmacije i realizacije političkih ciljeva.

Ako se politika posmatra kao djelatnost kojom se usmjeravaju i usklađuju aktivnosti u prostoru javnog života, tada se politizacija obrazovanja može razumjeti kao svjesno i svrsishodno nastojanje da se kroz različite mehanizme oblikuje i upravlja obrazovnim sadržajem kao ključnim segmentom ukupnog društvenog života. Posljedica takvih procesa jeste ograničavanje autonomije obrazovanja i narušavanje njegove funkcionalnosti.

Ideologizacija i politizacija obrazovanja, za razliku od njegove izvorne funkcije – objektivnog, kritičkog i humanističkog oblikovanja ličnosti – dovode do reduciranja obrazovanja na sredstvo društvene manipulacije. Takva praksa posebno je izražena u kontekstu Bosne i Hercegovine, gdje obrazovanje nije u potpunosti usmjereno ka razvoju autonomne društvene svijesti i integraciji društva, već se često koristi kao instrument društvene dezintegracije i reprodukcije podjela. U tom smislu, obrazovanje gubi svoju emancipatorsku ulogu i postaje sredstvo prenošenja normi i vrijednosti dominantnih elita.

Zaključno, funkcije obrazovanja ne mogu se u potpunosti ostvariti u uslovima njegove ideološko-političke opterećenosti, što rezultira izostankom obrazovne samorealizacije i gubitkom njegove društvene funkcionalnosti.