Modeli i struktura inteligencije – primjena u školskoj psihologiji

Sanida Šehmehmedović

Cilj ovog psihološkog istraživanja u oblasti školstva jeste ispitivanje i razumijevanje mentalnih sposobnosti koje se procjenjuju kroz različite kognitivne domene, uključujući računanje, apstraktno mišljenje, logičku organizaciju prostornih odnosa, povezivanje simbola, logičko zaključivanje, kognitivnu efikasnost, dugoročnu i kratkoročnu memoriju, kao i induktivno i deduktivno mišljenje.

U radu su korištene deskriptivno-analitičke metode. Najznačajniji rezultati odnose se na primjenu procjene inteligencije u školskom kontekstu, s posebnim osvrtom na Braunovu klasifikaciju kognitivnih faktora, prema kojoj se oni sagledavaju kroz različite specifične dimenzije poput strategija učenja, kognitivnih stilova, induktivnog i deduktivnog zaključivanja, te konvergentnog i divergentnog mišljenja. Ovi faktori usko su povezani s uzrastom učenika i kulturološkim kontekstom u kojem se razvijaju.

Uticaj navedenih faktora može se procjenjivati primjenom objektivnih mjernih instrumenata koji obuhvataju mjerenje inteligencije, socijabilnosti, verbalnih sposobnosti, definisanja pojmova i interpretacije informacija. Istovremeno, razmatrani su i emocionalni faktori, čije je mjerenje manje precizno, ali koji imaju značajnu ulogu u ukupnom kognitivnom funkcionisanju. U širem smislu, kognitivni faktori obuhvataju svijest, opažanje, mišljenje, pamćenje i, kao centralnu mentalnu sposobnost, inteligenciju.

Zaključno se naglašava da inteligenciju treba posmatrati kao jedan od ključnih faktora školskog uspjeha i ponašanja učenika, s ciljem unapređenja istraživanja zavisnih varijabli u obrazovnoj psihologiji. Inteligencija se razmatra kao kombinacija urođenih (genetskih) potencijala i uticaja sredine, pri čemu se procjenjuje da se njen nivo može unaprijediti kroz optimalne odgojno-obrazovne uslove. Posebna pažnja posvećena je i razmatranju odnosa između inteligencije i ličnosti, kao i povezanosti kognitivne i emocionalne inteligencije, te izazovima njihove operacionalizacije i mjerenja u školskom kontekstu.