Hitne mjere za sanaciju nelikvidnosti preduzeća pogođenih krizom

Almir Sabuljić

Nelikvidnost, odnosno nemogućnost plaćanja dospjelih obaveza, predstavlja jednu od najvećih prijetnji opstanku svakog preduzeća. Ova prijetnja posebno je evidentna kod preduzeća koja imaju izraženu krizu poslovanja, te se kod takvih preduzeća nelikvidnost najčešće javlja kao prvi simptom krize. Simptomi nelikvidnosti manifestuju se u prolongiranju ili potpunom odsustvu plaćanja obaveza prema ključnim stejkholderima (banke, dobavljači, radnici, država), čime se direktno ugrožava opstanak preduzeća. Ukoliko menadžment preduzeća ne reaguje odmah po uočavanju prvih simptoma nelikvidnosti, spirala nelikvidnosti vodi ka potrebi kontinuiranog zaduživanja, sve do momenta kada preduzeće–dužnik gubi podršku banaka jer nema potencijal za servisiranje obaveza; dobavljači otkazuju isporuke za odgođeno plaćanje jer se potraživanja gomilaju, dok uposlenici ne prihvataju prolongiranje isplate plata i najkvalitetniji radnici napuštaju preduzeće.

Međutim, nelikvidnost je simptom — ona nije uzrok problema. Stvarni uzroci krize i nelikvidnosti nalaze se u pozadini, nastali mnogo ranije i razlikuju se od preduzeća do preduzeća. U tom kontekstu, uzroke nelikvidnosti potrebno je detaljno analizirati i, u skladu sa raspoloživim mogućnostima, djelovati na otklanjanje njihovih uticaja. Najčešći uzroci nelikvidnosti su: prezaduženost, niska kreditna aktivnost, neprimjerena ročnost izvora finansiranja i utroška sredstava, visok nivo nenaplaćenih potraživanja, loše planiranje i kontrola radnog kapitala (upravljanje obavezama, potraživanjima, zalihama i novcem).

Ovisno o tome koliko je dugo preduzeće izloženo nelikvidnosti, te koje je izvore sredstava koristilo za premošćavanje nelikvidnosti, može se procijeniti da li preduzeće ima mogućnosti za uspješno djelovanje i ovladavanje krizom likvidnosti. Preduzeće u krizi mora provesti mjere koje će u kratkom vremenu neutralisati negativan uticaj uzročnika krize te obezbijediti likvidnost. Te mjere moraju biti kombinacija operativnih i strateških aktivnosti. S obzirom na limitirano vrijeme raspoloživo za provođenje definisanih mjera, koje bi dovele do pozitivnog novčanog toka, menadžment preduzeća mora strogo voditi računa o prioritetima provođenja operativnih i strateških mjera, koje će međusobno biti sinhronizirane i neće biti u koliziji.

Hitne mjere sprovode se na svim nivoima preduzeća i u svim segmentima poslovanja (proizvodnja, finansije, prodaja, marketing). Obezbjeđenje kratkoročne likvidnosti i povrat povjerenja ključnih stejkholdera predstavljaju prioritete koji mogu omogućiti povratak preduzeća na normalno poslovanje.