Serijske publikacije (ISSN)

Izazovi u nastanku krivičnog prava tokom NOR-a u Bosni i Hercegovini - historijski pogled

Tokom narodnooslobodilačkog rata na oslobođenoj teritoriji Bosne i Hercegovine, u okviru razvoja organa nove narodne vlasti, značajno mjesto je zauzimalo pitanje organizacije sudske djelatnosti, a samim tim kao poseban izazov se javlja i pitanje nastanka novog pravnog poretka koji je u sebi nosio sva obilježja vremena u kome je nastajao. Od prvog dana ustanka narodnooslobodilački pokret u Bosni i Hercegovini suočavao se sa nizom izazova u smislu negativnih pojava od djelovanja okupatora, špijunaže u korist neprijatelja, dezerterstva iz vojske, krađe, tuče, pljačke i ostala krivična djela. Sve to je remetilo svakodnevni život na oslobođenoj teritoriji, a isto tako i na frontu. Te negativne pojave je trebalo suzbijati i kažnjavati bez odlaganja u cilju zaštite stanovništva na oslobođenoj teritoriji, kao i boraca na frontu. U to vrijeme malobrojni normativni akti koje su donosili vojni, a zatim i civilni organi vlasti odnosili su se upravo na oblast krivičnog prava što je i logično s obzirom na vrijeme i uslove u kojima su nastajali. Ti prvi propisi su služili kao podloga pri suđenjima kod vojnih i civilnih sudova. U tom smislu treba istaći „Članak Edvarda Kardelja o NOO-ima“, objavljen 19. oktobra 1941. godine u listu „BORBA“, koji je sadržavao, između ostalog, značajne odredbe koje su se odnosile na krivično pravo. Značajna je i Uredba o kaznama koju je izdala komanda Posavskog odreda također u oktobru 1941. godine. Ova Uredba je predstavljala prvi pravni dokument iz oblasti krivičnog prava izdat na području cijele Bosne i Hercegovine. Sistematski rad na izgradnji novog pravnog poretka počeo je de facto sa odlukama Drugog zasjedanja AVNOJ-a, čime je pravni poredak stare Jugoslavije stavljen van snage. Formiranjem ZAVNOBiH-a kao vrhovnog organa narodne vlasti na području Bosne i Hercegovine stvoreni su uslovi za intenzivniji pristup izradi neophodnih pravnih propisa. Na temelju izloženog, može se istaći da su za normativnu djelatnost ZAVNOBiH-a u oblasti krivičnog prava, kao baza bili, uz već pomenuti „Članak Edvarda Kardelja o NOO-ima“, Fočanski propisi (1942.), zatim Krajški propisi (1942.), kao i Uredba o vojnim sudovima iz 1944. godine. Svu tu normativnu djelatnost je obavljalo Odjeljenje za pravosuđe pri ZAVNOBiH-u.

---

120258_11. IZAZOVI U NASTANKU ...